• شنبه, ۵ فروردین , ۱۳۹۶

88739524 فکس سنگ آرتا 88742743 , 88742741 تلفن سنگ آرتا

[email protected] ایمیل سنگ آرتا

Arta-stones_englishArta-stones_russiaArta-stones_iran

هنر سنگ ایران

هنر سنگ ایران

از زمانی که بشر نخستین ابزارھا را با سنگ ساخت و آتش را از سایش دو سنگ بدست آورد و نخستین خانه ھای خود را در دل غارھا ساخت تا عصر حاضر، این ماده ظاھرا” بی جان در زندگی ما نقش اساسی داشته ست . ھمچنان که امروزه ھم سنگھای تزئینی و نما زینت بخش بنا ھای مدرن و کاخھا ھستند و سنگھای گرانبھا که جواھر نامیده می شوند با جلوه ھای جادویی خود در ھاله ای از اوھام و افسانه قرار دارند.
با اینکه ایرانیان از ھنر کاربرد سنگ در ساخت کاخھا ، ستونھا ، پله ھا ، سنگ نوشته ھا و سنگ نگاره ھا به خوبی آگاھی داشتند ولی تمدن ھایی مثل مصر باستان ، آشوریان و بابلیان ھم اشیا سنگی ارزشمندی از خود به یادگار گذاشته اند . به عنوان مثال در کنار مجسمه ھای عظیم از خدایان و پادشاھان آشوری می توان مجسمه ٢ سانتیمتر تا ٠.۵ – ھای بسیار کوچکی از صورت انسان ، گاو ، میمون و یا دیگر اشکال را به ابعاد حدود ٣ سانتیمتر را مشاھده نمود . ( نمونه ھایی از این مجسمه ھا در موزه ایران باستان قابل مشاھده است . )
بی شک استان فارس از نظر ھنر رشک برانگیز ایرانیان در شناخت و کاربرد سنگ و نقش آفرینی بر پیکر سخت آن برای ھمیشه تاریخ جایگاه ویژه ای دارد. در استان فارس مجموعه کاخھای تخت جمشید و پاسارگاد و ھمچنین سنگ نگاره ھای نقش رستم و نقش رجب و آتشکده فیروز آباد قرار گرفته اند. در ادامه مقاله ما به شرح مختصری از دیدگاه ھنری به بعضی ار آثار باستانی فوق می پردازیم :

آرامگاه کوروش و پاسارگاد
با نگاھی به آرامگاه کوروش و پاسارگاد ، نخستین سوالی که در ذھن بیننده ایجاد می شود این است که گذشتگان ما چگونه و با چه وسیله ای توانسته اند این سنگھای بسیار بزرگ را از دل کوه کنده ( جدا کنند ) ، تراش دھند ، جابجا کنند و سپس چنین بنا ھای عظیمی را بسازند ؟ آنھا چگونه توانسته اند در روزگار باستان ستون ھای بسیار بلند و قطور را بوجود بیاورند ؟ البته این ھا سوالاتی است که باستان شناسان تا حدودی توانسته اند به آنھا پاسخ دھند.

نقش رستم و کعبه زرتشت
درنقش رستم یکی از ترکیب ھای نادر زمین شناختی طبیعت ایران را می توان دید که شامل دشتی زیبا و سرسبز است که به دیواری از کوه سنگی خوش تراش ختم می شود . در سینه این کوه است که ھنرمندان چیره دست ایرانی ، بخشی از رخدادھای مھم تاریخی را در قالب نقش برجسته ھای شکوھمند پدید آورده اند که از جمله آنھا را می توان به صحنه تسلیم شدن والرین امپراطور روم به پادشاه ساسانی و نقوش چلیپا مانندی که در اصل مقبره ۴ تن از پادشاھان بزرگ ھخامنشی است ، اشاره نمود. در مورد کعبه زرتشت ھم باید گفت که این بنای عظیم که در نزدیکی نقش رستم قرار دارد ، از سنگ ساخته شده است و در مورد کاربردھای آن روایت ھای مختلف تاریخی وجود دارد که بحث کردن در مورد آنھا را به مقاله دیگر وامی گذاریم.

تخت جمشید
در تخت جمشید کوھی سنگی موسوم به کوه رحمت در کنار جاده قرار دارد . زیبایی سنگ ھایی که در این کوه بکار رفته اند بیان کننده این مطلب است که انگار ھزاران معمار چیره دست در طول قرون متمادی این سنگھا را بر روی یکدیگر قرار دادخ اند و ( سنگھا ) ھر بیننده ای را ناخودآگاه جذب خود می کنند . شاید جاذبه این نمایشگاه جادویی سنگ ( کوه رحمت ) در ھنرمندان و معماران ایران باستان ، انگیزه برپاداشتن کاخ ھای عظیم و کم نظیر تخت جمشید را ایجاد کرده است . از نظر ھنر شناخت سنگ باید گفت که در ساخت تخت جمشید دونوع سنگ بکار رفته است :
سنگ ھای آھکی که در احداث دیواره ھا بکار رفته اند و معدن آن ھنوز در کوه رحمت قرار دارد .
سنگ ھای سخت نظیر گرانیت که در احداث پله ھا ، سرستون ھا و تندیس ھای باشکوه بکار رفته اند.
باید تخت جمشید را از نزدیک و با چشم دل تماشا کرد و شیفته و مجذوب آن شد تا اھمیت تاریخی و کمال ھنری آن را درک نمود . اینک به شرح ھنرھای مختلفی که در ساخت تخت جمشید از آنھا استفاده است می پردازیم :

ستون سازی
در مورد ستون سازی استادان ایرانی ، ارباب ھنر بر این عقیده اند که از لحاظ بلندی قامت و برافراشتگی و در عین حال ظرافت و زیبایی ، ستون ھای تخت جمشید نمونه برجسته از حجاری آن زمان محسوب می شوند . امتیاز و برتری سرستون آنجا را در این مورد می دانند که نظیر آنھا در ھیچ کجا دیده نشده است . مخصوصا” دو گاو یا دو عقاب (ھما) و یا دو شیری که پشت به پشت ھم و بصورت ظاھرا” زنده و جاندار بالای این ستونھا حجاری شده و از ابتکار خود ایرانیان است . شیار تراش تنه این ستونھا ٢ الی ٣ برابر تراش ستونھای مصری و  یونانی است . فاصله بین این ستونھا از ٣ تا ۴ برابر قطر پایه آنھا است در حالیکه این فاصله در ستونھای ساخت مصر و یونان از یک تا دو برابر قطر پایه آنھا تجاوز نمی کند.

حجاری
از لحاظ صاف کردن و صیقل دادن تخته سنگھای بزرگی که در ساختمان تخت جمشید بکار رفته و ھمچنین در آمیختن و جور کردن سنگھای رنگارنگ و درزگیری آنھا با وسایل ناچیز آن روز ، نمونه ھای ممتازی وجود دارند که ھر بیننده ای را وادار به تحسین می کند . چنان که جرز ھای سنگی کاخ تچر یا تالار آئینه پس از گذشت بیش از ٢۵ قرن از نظر جلا ، صافی و درخشانی مثل این است که تازه از زیر دست سنگ تراش توانایی بیرون آمده است .
موضوعی که در این قسمت ھنرمندان را به شگفت می اندازد این است که در ساختمان ھای سنگی امروزی با وسایل مدرن و متنوعی که در اختیار استادان قرار دارد باز جلا دادن و درزگیری سنگھا به پایه زیبایی و ظرافت ساختمان ھای تخت جمشید نیست .

پیکر تراشی
نکته مھم دیگری که جلب توجه اھل ھنر را می کند ، این است که استادان ایرانی ھمیشه پایبند تقلید صرف از طبیعت نبوده اند بلکه اغلب میل داشتند حاصل خاطره و پیکر خیال خود را با نوک تیشه از دل سنگ بیرون بیاورند و ھر یک از این پیکرھا را مطابق آرزوھا و اندیشه ھای خویش جلوه گر سازند . چنانکه در دو پیکر عظیم از گاوھای بالدار با سر انسان در سردر بزرگ تخت جمشید و سرستون متعلق به ایوان جنوبی کاخ سه دروازه و ھمچنین دو پیکر از ھمین حیوان خیالی در بدنه دیوار کاخ مزبور وجود دارند. استاد پیکر تراش خواسته است عظمت و ابھت موجود خیالی خود را به این صورت خارق العاده نمایان سازد . در نقش ھایی از پیکار شاه با حیوان افسانه ای که نماد اھریمن است و بر جای مانده است ، باز ھم پیکرھای عجیبی خلق شده اند مثلا” یکی از این موجودات خیالی دارای سر ، تنه و پای شیر و دم عقرب ، دیگری صاحب سر، بال ، دم و پنجه عقاب و گردن ، یال و تنه شیر است.

ریزه کاری
از طرف دیگر در حین عظمت و صلابتی که در کارھای این استادان دیده می شود و در عین حال از ظرافت و ریزه کاری این ھنرمندان چه روی آجر و سنگ و چه روی فلزات ، مھره ھا ، استوانه ھا و بازوبندھا نمونه ھای برجسته ای وجود دارند که ھر بیننده ای را دچار حیرت می کند. از جمله نقشی روی غلاف قداره اسلحه دار شاه در دو مجلس ایوان شرقی و جنوبی عمارت خزانه تخت جمشید است که عالی ترین نمونه ریزه کاری روی سنگ به شمار می آید . ھمچنین پیکر بسیار ظریف و زیبای شیر از سنگ لاجورد و بالاتر از ھمه سر مجسمه دوران جوانی خشایار شاه که آن ھم از سنگ لاجورد است و در موزه ایران باستان نگھداری می شود . ( بھترین مجموعه ریزه کاری روی فلز ( طلا ، نقره و مفرغ ) شامل یک خنجر بدون غلاف ، ساغر و یک کاسه بزرگ و جند سر عصا یا دسته تخت و دسته سایه بان سلطنتی است که اینھا بصورت کله شیر ، سر عقاب و بز کوھی منقوش شده اند و مطابق کتیبه ای که در زیر لبه جام بزرگ طلایی به خط میخی و به سه زبان فارسی باستانی ، عیلامی و بابلی کنده شده متعلق به خشایار شاه و دوران ھخامنشی است . ھمچنین مجموعه نفیس دیگری از طلای ناب که مربوط به دوران قبل از ھخامنشی بوده است و در زیویه کردستان کشف شده و شامل چند قطعه روپوش تخت و یک سینه ریز بزرگ است ، که در کنار تمام آنھا سوراخھای کوچکی وجود دارد که شاید جای میخ ھای طلایی است که توسط آنھا بر روی تخت نصب می شده اند .)

رنگ آمیزی و لعاب سازی
از نقوش چندی که روی سنگ رنگ آمیزی شده و اغلب کاشی ھای آن دوره که شامل کتیبه ھای گاو بالدار ، فراد گارد جاویدان و ردیف شیرھای در حال حرکت ھستند ، ھمچنین بر می آید که استادان ایرانی در رنگ آمیزی با رنگ ھای سبز زیتونس ، زرد نارنجی ، آبی آسمانی ، قرمز سیر ، ارغوانی و لاجورد علاقمند بوده اند.

پس چنانچکه دیده می شود اھمیت و ابھت کاخھای تخت جمشید تنھا به مناسبت حجم و برافراشتگی ستونھا ،ارتفاع سقف ھا و خطوط مستقیم طرح بندی آنھا نبوده است بلکه از نظر پیکر تراشی ، ریزه کاری ، رنگ آمیزی و لعاب سازی نیز نمونه ھایی از گنجینه ھنرھای زیبای آن عھد می باشند و بر ھر ایرانی وطن پرست واجب است که در حراست و نگاھداری باقیمانده این آثار ملی کمال توجه و ھمت خود را بکار بندد. زیرا در ھر گوشه و کنار این گنجینه ، شاھکار از ذوق و سلیقه به چشم می خورد و نوآوردی جلب نظر می کند که دلیل بر منتھای علاقه ، حوصله و دقت سازندگان ربزدست آنھا و ھمچنین بلندی پایه تمدن و فرھنگ نیکان ما می باشد. درضمن باید خاطر نشان کرد که در لوح ھای سنگی و گلی بدست آمده در تخت جمشید پرداخت تمام حقوق و مزایای کارگران ، استاد سنگ تراش ، طراحان و معماران این بنای عظیم تاریخی برای آیندگان به یادگار مانده است .

نویسنده : آریا حافظی

مطالب مشابه

دیدگاهتان را ثبت کنید

شما باید وارد شوید logged in تا دیدگاهتان را ثبت کنید.