• شنبه, 13 آذر , 1395

88742743 ,  88742741  تلفن سنگ آرتا

88739524  فکس سنگ آرتا

[email protected]  ایمیل سنگ آرتا

مطالعه سنگ های تزئینی با نگاهی به مرمرها

سنگ تزئینی مرمر

مرمرها :

سنگ هایی که از کلسیت یا دولومیت خالص تشکیل شده اند دگرگون شده و با تبلور مجدد همین کانی ها به مرمر تبدیل می شود . با توجه به اینکه لایه های مختلف سنگ مادر از نظر مقدار و نوع ناخالصی ها ممکن است متفاوت باشد در مرمرها انواع و اقسام کانی های سیلیکاتته دگرگونی یافت می شود و در عین حال در بعضی مواقع از روی توزیع مجموعه های متفاوت این کانی ها می توان لایه بندی سنگ اولیه را تعیین کرد .

مرمرها معمولا دارای دانه بندی هستند و توجیه ترجیحی در آنها مشاهده نمی شود ولی با افزایش شدت دگرگونی اندازه دانه ها بزرگتر میگردد و ممکن است توجیه مختصری هم بوجود آید .

کلسیت و دولومیت یا هر دوی آنها مهمترین کانیهای مرمرهای خالص می باشد که معمولا مقدار یکی از این دو کانی در آن بمراتب بیش از دیگری است .
کوارتز آواری یا کوارتزی که از تبلور متجدد چرت بوجود آمده است در مرمرها بخصوص در مرمرهای کم دولومیت زیار ریره می شود . کلسیت و کوارتز تا دماهای بالا بدون واکنش در کنار هم باقی می ماند و در این دما به ولاستونیت تبریل می شود . در سیستم های بسته کوارتز در مجاورت دولومیت پایدار باقی می ماند .

اگر مقداری رس به صورت ناخالص در سنگ مادر وجود داشته باشد کانی های مختلفی در مرمرها ممکن است تشکیل شود . از رس های ایلتی مقداری موسکویت تولید می شود در صورتی که از رس های کائولینیتی در شدت های کم دگرگونی اپیدوت نتیجه می گردد و در شدت های متوسط دگرگونی گروناهایی از دسته گروسولر –آندرادیت به وجود می آید که در این مرحله اپیدوت یا موسکویت دیگر وجود نخواهد داشت و به جای آنها میکروکلین و پلاژیوکلازها تشکیل می شود .

ترمولیت در مرمرهای دولومیت دار یکی از کانی های عادی است که در شدت های بالاتر دگرگونی های متوسط تا شدید فرستریت هم ممکن است در این سنگ ها تشکیل گردد .ت در نتیجه دگرگونی پسرو ̨فرستریت ممکن است به سرپاتین تبدیل شود و سنگی حاصل گردد که از کلسیت و سر پانبین درست شده و بنام افی کلسیت (Ophicalcite )معروف است . و زوویانیت ̨پیریت ̨پیروتین و گرانیت کانیهای فرعی دیگر این سنگ هاست که به مقدار خیلی کم امکان دارد در مرمرها دیده شود .

مرمر :

از نظر سنگ شناسی ̨مرمر ( از کلمه یونانی مارموروس Marmorosبه معنی درخشان آمده است ) سنگی است آهکی که متبلور بوده و دارای دانه هایی است که با چشم قابل رویت هستند . در اصطلاح بنایی به کلیه آهک های متراکمی که قابل صیقلی شدن باشند اطلاق می شود . دانه های متبلور مرمر از نوع کلسیت است .

مرمر سنگی است متراکم و خلل و فرج آنت خیلی کم است و در نتیجه در مقابل برودت و یخ بندان مقاومتش زیاد است .

-سیپولن : مرمری است که دارای پولک های میکاست . بعضی از سنگ شناسان به کلیه آهک هایی که دگرگونی یافته اند ̨سیپولن می گویند .

– مرمر میلیونیتی : آهک متبلوری است که بر اثر فشارهای کوهزایی بوجود آمده است .

– رنگ سنگ های مرمری : اگر اکسید آهن بی آب در مرمر وجود داشته باشد ریگش سرخ . اگر اکسید آهن آبدار وجود داشته باشد ریگ آن قهوهای یا زرد است و اگر دارای مواد ذغالی ( گرانیت ̨زغال ̨قیر و نفت ) و منگنز باشد رنگ آن خاکستری ̨کبود ̨یا سیاه رنگ است .

– اشکال مرمرها : از بعضی مرمرها هنگامی که صفحاتی به ضخامت 15 تا 35 میلی متر تهیه شود نود به خوبی عبور می کند .

– طرز تشکیل مرمر : مرمر در میان شیست های متبلور یافت می شود و بنابراین از سنگ های دگرگونی است . به طور مصنوعی تحت فشار زیاد با افزایش درجه دما ̨در مجاورت Co2̨ می توان آهک را به طور مصنوعی به مرمر تبدیل کرد .

– معادن مهم مرمر ایران : در ایران معادن مهمی از مرمر وجود دارد . در شمال شرقی یزد ̨جوشقان ̨خلج مشهد و محلات ̨معادن مهمی از مرمر وجود دارد .

مرمرهای پالئوزوییک :

این سنگ ها در اثر دگرگونی آهک و دولومیت بوجود می آیند . کاملا بلورین هستند و در بازار سنگ ایران عموما به نام مرمریت یا سنگ چینی نامیده می شوند . اکثر این سنگ ها قدیمی اند و در زون دگرگونی سنندج سیرجان واقع شده اند و تعدادی از معادن مشهور کشور که از معادن پالئوزوییک می باشند عبارتند از : مرمریت گدار سرخ و جاجری ̨مرمریت صالح پیغمبر ̨انگورک دهبید ̨مرمریت سیرجان ̨مرمریت ازنا .

مرمریت ها (Marbles ):

مرمریت ها به صورت سنگ های متامورف سفید ̨خاکستری و رنگی ̨یا تبلور دوباره درخشندگی و شفافیت و زیبایی خاصی دارند . به همین جهت در صنعت سنگ های تزئینی جایگاه ویژه ای یافته اند .

شرایط تشکیل مرمریت ها : مرمریت ها که از متامرفیسم سنگ های آهکی اولیه حاصل شده اند بر حسب درجه متامرفیسم و رشد کریستال ها ̨ممکن است سنگ های تزئینی مختلفی را با نام ها و بافت های متفاوت ریز و درشت تشکیل دهند .

کریستال : مرمریت درشت بلور ̨سفید یا خاکستری روشن تا کرم را اصطلاحا کریستال می گویند .

سنگ چینی : مرمریت کریستال سفید را اصطلاحا سنگ چینی می نامند . درجه کریستالیزاسیون ̨سفیدی و یکنواختی رنگ از عوامل مرغوبیت سنگ های چینی الیگودرز ̨لای بید ̨گدار سرخ ̨نیریز .

نواحی مهم مورد اکتشاف سنگ های مرمریتی : سنگ های مرمریتی و چینی و کریستال همه از آهک های کریستالیزه می باشند که تحت فشار و حرارت بال دگرگون شده اند . این سنگ ها ̨اکثرا در نواحی دگرگونی ناحیه ای گسترش دارند .

– تفاوت ها مرمر و سنگ آهک : اصطلاحات مرمر و سنگ آهک بر حسب قابلیت پرداخت (polish )و مورد استفاده و منشا آنها از هم تفکیک می گردند .

– کانی های تشکیل دهنده مرمرها :کانی اصلی تشکیل دهنده اغلب مرمرها کلسیت می باشد و هر چند که 99% کربنات کلسیم دارند اما اغلب مرمرها محتوی چند درصد از کانی های تیپک نوع دگرگونی می باشند که ازجمله انواع عمده غیر سیلیکاته آن کوارتز ̨هماتیت ̨لیمونیت و پیرت وت کانیهای سیلیکاته معمولی آن شامل میکا ̨کلریت ترمولیت ̨ولاستونیت ̨دیوپسید وت هورنبلاند می باشند .

– چه مرمرهایی از نظر شرایط ژنر مورد استقبال قرار نمی گیرند ؟ چند نوع از مرمرها عمدتا از دولومیت به جای کلسیت تشکیل می شونر و مرمرهای متشکل از لایه های یک در میان کلسیت و دولومیت به خاطر عکس العمل متفاوت این دو کانی در مقابل پرداخت و صیقل گرفتن و اختلاف ریگ ̨بافت و مقاومت در مقابل هوازدگی مورد استقبال نمی باشند .

– موارد استفاده مرمرها : 1- در معماری 2- در مجسمه سازی تقریبا بیشتر مرمرهای ̨استخراج شده در امور ساختمانی هم برای مصارف خارجس و هم نمای داخلی ساختمانها مانند پله ها ̨کف ̨ستون ̨دیوار و نمای بیرونی و غیره و بقیه بصورت بناهای یادبود و مجسمه سازی و غیره بکارگرفته می شوند .

– موارد استفاده از ضایعات مرمرها : مرمرهای خرد شده حاصل از مصرف در امور ساختمانی ̨کارگاههی استخراج و آسیابها و نیز در مواردی مانند اجزا سیمان ̨ماده اولیه تولید آهک و اصولا در جاهائیکه آهک خرد شده قابل مصرف است می تواند مورد استفاده قرار گیرد .

-خصوصیات شاخص د ر مرمرها : 1- رنگ 2-ئ بافت 3- سختی 4- تخلخل 5- حلالیت 6- مقاومت و قدرت .

همچنین یکنواختی رنگ در مرمر یک صفت خوب و دلخواه برای مصارف مختلف است لذا در استخراج آنها بایستی دقت کافی به عمل آید که رگه ها یا لایه های به خصوصی را که رنگ یکنواختی دارند تعقیب و استخراج نمایند .

– شاخصه های رنگ در مرمرها :

1- مرمرهای کاملا خالص دارای ریگ سفید و درخشان می باشند .

2- ریگ های تیرهاز خاکستری روشن تا سیاه توسط مواد کربندار پراکنده د رآن به صورت اجزا زیر مانند گرافیت تولید می گردند .

3- رنگ های سنتر توسط حضور کلریت یا سیلیکاتهای دیگر تولید می شود .

4- رنگ صورتی و قرمز نتیجه وجود ذرات بسیار ریز پراکنده هماتیت وت یا کربنات منگنز ( رودکروزیت Rodochrisite)

5- ریگ زرد و کرم مدیون حضور لیمونیت

بافت مرمرها : با توجه به اینکه اکثر مرمرها عمدتا از کلسیت تشکیل شده اند ̨بافت آنها نیز تابعی از اندازه ̨ارتباط دانه ها (Mutual Relations )وجهت دانه های کلسیت خواهند بود .

مقایسه مرمرها و کلسیت ها :

سختی کلسیت در مقیاس موهس 3 ولی سختی مرمر 5/3 الی 4 است لذا مرمر از سختی نسبتا بیشتری برخوردار و مقاومت است .

– مقایسه مرمرهای متشکل از کلسیت خالص و مرمرهای محتوی کوارتز :

مرمرهای مبشکل از کلسیت خالص مصرف شده در پله ها و کف و یابیرون ساختمانها معمولا زود خورده می شوند در صورتیکه مرمرهای محتوی مقداری کوارتز و یا سایر کانیهای سیلیکاته بسیار مقاومتر می باشند .

– مقایسه سایش و نرمی مرمرها :

برای اکثر موارد مصرف مرمر ̨سایش جزئی آن اهمیتی نداشته و نرمی مرمر در واقع صفت خوبی است که اجازه می دهد براحتی روی آن کار شده و هنگام استخراج و یاپرداخت آن هزینه کمتری نیز مصرف شود .

-دلایل مقاومت و پایداری مرمرها با ذکد مثال بهترین مرمر دنیا : مرمرها به خاطر تداخل و قفل بندی دانه های متبلور دارای تخلخل بسیار کمی بوده و تخلخل از حدود 0002/0 الی 5/0 درصد حجم سنگ را اشغال می کند لذا قادر به آب گیری زیادی نبوده در مقابل عمل یخ زدگی مقاومت بیشتری دارد . بیشتری دارد . به طوری که اغلب مرمرها نوشته های زمان باستان را هنوز به روشنی در خود نگهداری نموده اند . حلالیت در سطوح آراد مرمر تا حدودی وابسته به بافت و ترکیب سنگ و علی الخصوص تابع شرایط جوی است مثلا مرمر سفید Carraraایتالیا ( یکی از بهترین معادن مرمر دنیا که میکل آنژ مجسمه های خود را از سنگ های این معدن تراشیده است ) آب و هوای مدیترانه قرن ها بی تغییر باقی مانده اما ممکن است در عوض یک دهه در آب و هوای مثلا نواحی شمال شرقی آمریکا تخریب و در آن حفراتی ایجاد گردد.

-منشا و خصوصیات ساختمانی مرمرها و نحوه بشکیل سنگ چینی :

طبقات سنگ آهک مدفون شده در زمین ممکن است توسط ترمال متامورفیسم ( دگرگونی حرارتی منتج به جانشینی شیمیایی کنترل شده توسط حرارت و بمقدار کم توسط فشار ناشس از عمق ) حاصل از حرارت توده های آذرین نفوذی به مرمر تبدیل شوند . تبلور مجدد کلسیت در یک سنگ آهک نسبتا خالص ممکن است سبب از بین رفتن بافت های اولیه و تبدیل آن به یک مرمر سفید براق گردد . ( سنگ چینی ) طبقات ممکن است به خارج از توده آذرین متمایل شوند ولی آشفتگی استراکچر چندانی بوجود نمی آید .

قسمت اعظم مرمرها توسط اثر فشار مستقیم (1000 تا 3000 بار ) حرارت بالا ( 400 تا 800 درجه سانتیگراد ) روی سنگهای آهکی قرار گرفته در اعماق زیاد و یا بعبارت دیگر توسط دگرگونی دیناموتدمال ( ناحیه ای ) تولید شده اند ̨اثر و عمل فشار قوی و نا متعادل یا نا متقارن روی مرمرها از چین های پیچده حاصل شده روی مرمر و لایه های همراه مشخص می شود و اثر حرارت خمزمان با وجود کانیهای فرعی سیلیکاته مانند ترمولیت و دیوپسید در آن نشان داده می شوند ( این کانی ها فقط در سنگ هایی حاصل می شوند که تحت حرارت خیلی زیاد فرار گرفته باشند ) و هم چنین این اثر بعلت همراهی مرمر با شیست و گنایس ها معلوم می گردد که خود مشخص کننده جریان دیناموترمال می باشند از آنجا که فسیل ها و خصوصیات رسوبی ینگ اولیه تغییر و یا محو می شوند تعیین سن دقیق زمین شناسی و ارتباط با ناحیه اطراف آن مسئله ای بسیار مشکل است .

پی جویی مرمرها (Marbles Prospecting ):

پیچیدگی استراکچری که معمولا مرمرها دارا می باشند بدین معنی است که طبقات ممکن است به طور ناگهانی تغییر جهت و یا تغییراتی در ضخامت آنها چه در سطوح جانبی و چه به طور عمودی رخ دهد .ت برای اقتصادی بودن روی مرمرها باید در مقیاس بزرگی استخراج صورت بگیرد . باز کردن کارگاههای جدیدتر و یا فعال نمودن کارگاههای قدیمی قبل از آنکه از وجود توده یا رگهقابل استفاده ای اطمینان حاصل شود معمولا مقرون بصرفه نخواهد بود .

بهیه نقشه های زمین شناسی رقیق می تواند اطلاعات بسیار مفیدی از استراکچر و خصوصیات استراتیگرافی لایه های مرمر را روشن نماید وتهیه این نقشه ها در پی جویی مرمر ارزش زیادی دارند اما به تنهایی نیز کافی نمی باشند زیرا معدنکار قبل از آغاز کار باید بداند که چه مقدار سنگ با ارزش در زیر میطقه مورد نظر وجود دارد و خم چنین اطلاعات دقیقی از رنگ ̨بافت یکنواختی یا همگنی و از سالم بودن آن داشته باشد .ت تنها وسیله بدست آوردن نمونه کافی برای کشف و مطالعه خواص فوق و سایر خصوصیات سنگ حفاری کرگیری (Core drilling )است .

استخراج مرمرها : سه مهم در ارتباط با هم تدارک و راه اندازی کارگاه های استخراجی مرمر را فراهم می کنند :

1- شیب طبقات 2- ضخامت باطله روی مرمر 3- یکنواختی یا همگنی سنگ مورد نظر .

استخراج لایه های خیلی با ارزش نازک و با شیب تند ممکن اشت از طرفین به موازات امتداد لایه یا به صورت عمودی بحالت بریدگیهای عمیق انجام گیرد که معمولا در گیر استخراج زیر زمینی خواهد گردید . د رلایه های ضخیم تر با دیواره های محکم و پایدار پذیرد . لایه های با شیب ملایم ممکن است به صورت کارگاه های کم عمیق روباز در صورتی که باطله روی طبقات مرمر به طور اقتصادی قابل برداشت باشد استخراج شوند .ت در هر حال در تمام مواد روش استخراج بستگی زیادی به کیفیت و مرغوبیت سنگ و قینت فروش آن دارد .

بعد از پاک کردن طح سنگ از مواد باطله برش های اولیه بشرح ذیل صورت می پذیرد :

برش ها توسط ماشین آلات کانال زنی و بعضی مواقع نیز به وسیله اره های سیمی انجام می گیرد . در یک حالت نرمال کانال ها به فواصل 6 و بعمق 8 فوت و بطول کارگاه حفر می شوند و انتهای رشته سنگ های همجوار یا دیواره ها از بریده می شوند سسپس یکی از این رشته سنگ ها بطور عمود بر هم در پند نقطه بریده می شود طوری که هر بلوک از پنج جهت آزاد می گردد . یکی از بلوک ها به عنوان کلید برداشته شده و از محل آن حفاری زیر بلوک های دیگر در جهت های انتخاب شده انجام می گیرد . پایین بردن بعدی کف می تواند در پله های بابلندی حدود همان 8 فوت ادامه داده شود. اگر طبقات شیب دار باشند استخراج بلوک های با زاویه قائمه سبب ناهمواری کف و شباهت آن به دندانه اره خواهد گردید .

حفاری و گوه گذاشتن جهت آزاد کردن بلوکها در برش های ثانویه معمولا انجام می پذیرد و حفاری عمدتا در جهت Rift ,Grain( به موازات لایه بندی ) زده می شود تا از مهولت جدایش در این امتدادها نیز استفاده شود . سنداژها از فواصل 14 اینچی تا 2 فوتی بسته به وضعیت Riftممکن است زده شوند . قطر سونداژها بین
تا اینچ متغیر وطول آنها به دلخواه تنظیم می شوند . بلوک ها توسط گوه گذاری (plug and feather )جدا و با جرثقیل یا وسیله دیگری بلند می شوند مطلب مهم در مورد استخراج مرمر این است که بر پا کردن رکورد در حفاری یا کانال زنی و یا تناژ ناخالص فراوان در هر ساعت یا بازا̨ هر نفر کارگر مورد استخراج مرمر این است که بر پا کردن رکورد در حفاری یا کانال زنی و یا تناژ ناخالص فراوان در هر ساعت یا بازا̨هر نفر کارگر مورد نظر نبوده و هدف استخراج این سنگ را تامین نمی کند بلکه تولید بلک های مرمر سالم و بی عیب است که ادامه استخراج را عاقلانه و توجیه می نماید . در هر حال استخراج اصولی و عملی مرمر محتاج تکنیک و تخصص بالاتر از آن است که در این توضیح مختصر آورده شد . لذا کار روی مرمرها باید با دقت و حوصله کافی انجام پذیرد تا نتیجه مطلوب بدست آید .

نکاتی در مورد مرمرها :

1-از نظر تنوع در جهان مرمرها به 3 گروه زیر تقسیم می شوند :

الف ) مرمرهای باکسیم بالا که بیشترین مصرف را دارند .

ب ) مرمرهای معمولی که شفاف هستند و به اونیکس مشهود هستند .

ج ) مرمرهای هیدروسیلیکاتی که در تولید وسایل تزئینی کاربرد دارند .

2 –مرمر به دو صورت تعریف می شود : اول به صورت سنگی که تبلور مجدد یافته است و دوم به صورت سنگ آهکی ه صیقل پذیر است .

3- معروفترین مرمرهای دنیا مربوط به معادن ایران و ایتالیا می باشند .

4- معمولا مرمرها در نواحی کوهستانی یافت می شوند و بنابراین عواملی که در مورد سنگ آهک صادقند در مورد این سنگ ها نیز اعتبار دارند .

5 –اغلب مرمرها به صورت تزئینی در فضاهای داخلی به کار می روند و معدودی از انواع مرمر برای کاربردهای خارجی مناسبند .

6- اغلب خریداران ̨این سنگ را صیقلی می خواهند اگر چه توصیه می شود که از این سنگ به ویژه در سنگفرش به صورت تیشه استفاده می شود .

7- مرمر نظیر تراورتن محصول عملکرد چشمه های آبگرم قدیمی می باشد و معمولا لایه هایی در میان لایه های تراورتن و ساده می شود . در فرایند کارایی چشمه های آبگرم ̨اگر افت دمای آب کند باشد آراگونیت به وجود می آید و اگر افت دما به تندی صورت گیرد ̨تراورتن تشکیل می گردد .

8- در ایران به سنگ حاصل از آراگونیت مرمر می گویند و نام تجارتی انواع رنگی آن اونیکس است .

9- مصرف عمده مرمر در پوشش دیوارهای سرویس های لوکس ̨دکوراسیون داخلی ساختمان ̨مجسمه سازی ها و ممنبرهای سنگی می باشد و هم چنین در ساختن کاشی از مرمر استفاده می شود .

10- از معادن بالقوه مرمر کشور می توان معان اسفند و تنگویه سیرجان ̨ده رستم کرمان ̨آب باریک ̨آذر شهر ̨عباس آباد جلفا ̨نام برد .

11- سنگ آهک های درشت و متبلور بدلیل چلا و درخسندگی ̨در صورتی که رنگ های شفاف ( غیر چرک ) داشته باشند از مرغوبیت بهتری برخوردارند از جمله معدن جوشقان اصفهان .

12- سنگ آهک های دارای پوسته فسیل های درشت مثل استراها به دلیل اینکه ساختمان داخلی فسیل ها در مقاطع مختلف در یک سطح صیقلی نمایش داده می شود سنگ نمای جذابی راارائه می دهند و سنگ آهک های مارنی که درصد کمی رس دارند بسادگی برش خورده و صیقل دار می شوند این سنگ ها به سرعت فرسوده می شوند و برای پله ها و کف راهروها و سرویس ها مناسب نمی باشند .

13- سنگ آهک های سیلیسی (Siliceous Limestone )در حین برش و سایش اشکالاتی را ایجاد می نمایند . برش این گونه سنگ ها بسیار مشکل است .

14- به طور کلی وجود بیش از 3% مواد رس در سنگ آهک ها به عنوان سنگ نما و تزئینی مجاز نمی باشد.

15- سنگ لوح (Slate )در اثر دگرگونی پلمه سنگ یا شیل تشکیل شده و معمولا به صورت لایه ای یافت می شود و سطح آن یا بیشتر تهیه کرد .

منابع :

1- مطالعه ژیز سنگ های ساختمانی و تزئینی ایدان –

2- مطالعه سایت های سنگ های مرمر معمولا زبر و غیر لغزنده و می توان از آن پلاک هایی به ضخامت 5/2 افزایش درجه دما ̨در مجاورت Co

راهنمای سنگ ایران – مجله روشان روز

مطالعه سنگ های تزئینی با نگاهی به مرمرها

The Study of Building Stone with a look at

MARBLES

مهندس مجید پور مقدم

مطالب مشابه

دیدگاهتان را ثبت کنید